Bước sang năm 2026, ngành thép Việt Nam đang đối mặt với một giai đoạn tái cấu trúc mang tính bước ngoặt. Những biến động từ địa chính trị, chính sách bảo hộ thương mại và các tiêu chuẩn xanh quốc tế đang tạo ra một “phương trình” đầy thách thức cho sự tăng trưởng bền vững của các doanh nghiệp nội địa.
- Những thách thức đa tầng bủa vây thị trường
Ngành thép hiện đang chịu áp lực cộng hưởng từ ba phía: chi phí năng lượng, rào cản kỹ thuật và sự cạnh tranh không cân sức.
- Rào cản carbon và áp lực chi phí (CBAM): Từ ngày 01/01/2026, khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU chính thức có hiệu lực, thép Việt Nam sẽ phải đối mặt với mức thuế carbon đáng kể do cường độ phát thải hiện tại cao hơn khoảng 48% so với chuẩn EU. Điều này trực tiếp làm suy giảm biên lợi nhuận và năng lực cạnh tranh tại thị trường châu Âu.
- Hệ lụy từ xung đột địa chính trị: Cuộc xung đột Iran (2026) đã làm tê liệt eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch năng lượng và logistics toàn cầu. Hệ quả là chi phí vận tải biển và phí bảo hiểm “rủi ro chiến tranh” tăng vọt. Đặc biệt, sự đứt gãy nguồn cung phôi thép và quặng sắt từ Iran (chiếm 3% sản lượng toàn cầu) đã tạo ra một cú sốc cung, đẩy giá nguyên liệu thô lên những mặt bằng giá mới.
- Sức ép từ “làn sóng” thép giá rẻ: Thị trường nội địa tiếp tục bị đe dọa bởi lượng thép dư thừa từ Trung Quốc. Việc các nước lớn như Mỹ áp thuế đối ứng 25% lên thép nhập khẩu đã tạo ra hiệu ứng chuyển dịch dòng hàng (ripple effect), khiến thép giá rẻ tràn về khu vực ASEAN, trong đó có Việt Nam, gây áp lực nặng nề lên giá bán và thị phần của các nhà sản xuất trong nước.
- Cơ hội trong thách thức: Cuộc chơi của sự thích nghi
Dù bức tranh chung đầy biến động, thị trường vẫn mở ra những vận hội mới cho các doanh nghiệp có tầm nhìn chiến lược:
- Sàng lọc và nâng tầm vị thế: Những thách thức từ CBAM và tiêu chuẩn xanh đóng vai trò là “bộ lọc” thị trường. Các doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi sang công nghệ lò điện hồ quang (EAF) hoặc sử dụng năng lượng tái tạo sẽ giành lợi thế tuyệt đối trong việc thâm nhập các thị trường cao cấp và tận dụng các hiệp định FTA.
- Khoảng trống thị trường từ chính sách thuế: Việc Hoa Kỳ áp thuế cao lên các đối tác truyền thống (Canada, Hàn Quốc, Mexico) vô hình trung tạo ra một sân chơi công bằng hơn cho thép Việt Nam. Nếu đảm bảo được các quy định về nguồn gốc xuất xứ (ROO), kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ được dự báo có thể tăng trưởng trên 20%.
- Khuyến nghị chiến lược cho doanh nghiệp Tôn – Thép
Trước bối cảnh “vạn biến” của thị trường năm 2026, các doanh nghiệp cần thực thi các giải pháp đồng bộ:
- Ưu tiên lộ trình “Xanh hóa” sản xuất: Đây không còn là lựa chọn mà là điều kiện sinh tồn. Doanh nghiệp cần khẩn trương đầu tư vào công nghệ giảm phát thải, hoàn thiện hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) để thích ứng với các yêu cầu minh bạch hóa phát thải carbon quốc tế.
- Đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thị trường: Tránh tình trạng “bỏ tất cả trứng vào một giỏ”. Các doanh nghiệp nên chủ động tìm kiếm các nguồn nguyên liệu thay thế để giảm phụ thuộc vào các khu vực xung đột, đồng thời mở rộng xuất khẩu sang các thị trường có tiêu chuẩn môi trường tương đồng hoặc các nước trong khối FTA.
- Chủ động phòng vệ và quản trị rủi ro: Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để kịp thời ứng phó với các vụ kiện chống bán phá giá. Bên cạnh đó, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về xuất xứ là yếu tố then chốt để tránh các rủi ro pháp lý tại các thị trường khó tính như Mỹ và EU.
- Quản trị tài chính linh hoạt: Trong bối cảnh chi phí năng lượng và logistics biến động, việc tối ưu hóa quy trình vận hành và tiếp cận các nguồn tín dụng xanh sẽ giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền và đảm bảo năng lực tái đầu tư công nghệ.
Kết luận: Ngành thép Việt Nam năm 2026 đang đứng trước một “cuộc tiến hóa cưỡng bức”. Chỉ những doanh nghiệp quyết liệt trong chuyển đổi xanh và linh hoạt trong quản trị biến động mới có thể biến những rào cản hiện tại thành bàn đạp để vươn tầm quốc tế.
Nguồn:
- https://vn.investing.com/news/commodities-news/cbam-va-nganh-thep-viet-nam-thach-thuc-chi-phi-hay-co-hoi-tai-cau-truc-2385687
- https://nguoiquansat.vn/3-thach-thuc-lon-cua-nganh-thep-nam-2026-thep-gia-re-trung-quoc-cbam-va-cat-giam-han-ngach-tu-eu-266625.html
- https://vietnambiz.vn/cbam-co-hieu-luc-doanh-nghiep-thep-nao-phai-tra-nhieu-phi-carbon-202612183139994.htm
