Sự chuyển dịch chiến lược này, bắt nguồn từ các điều kiện xuất khẩu khó khăn và sự gia tăng của các biện pháp phòng vệ thương mại, nhằm mục tiêu khai thác các phân khúc tăng trưởng từng bị bỏ ngỏ tại thị trường nội địa.
HÀ NỘI — Trong bối cảnh các doanh nghiệp thép Việt Nam đang chuyển hướng sang thị trường nội địa do nhu cầu xuất khẩu suy yếu, họ đang phải vật lộn với áp lực cạnh tranh gay gắt, làm thu hẹp biên lợi nhuận trên toàn ngành.
Sự dịch chuyển chiến lược này, xuất phát từ bối cảnh xuất khẩu khó khăn và sự gia tăng của các biện pháp phòng vệ thương mại, được kỳ vọng sẽ tận dụng những phân khúc tăng trưởng vốn bị bỏ ngỏ trước đây tại thị trường trong nước.
Tính đến cuối năm 2025, chiến lược tái định vị trọng tâm vào doanh số bán hàng nội địa đã cho thấy những hiệu quả nhất định, minh chứng qua việc các công ty lớn đã thành công trong việc gia tăng doanh thu trong nước. Tuy nhiên, sự chuyển hướng này cũng bộc lộ những mặt trái: biên lợi nhuận gộp của toàn ngành đã bị thu hẹp do cạnh tranh khốc liệt, từ đó gia tăng áp lực lên giá bán và tác động tiêu cực đến kết quả tài chính của hàng loạt doanh nghiệp.
Bức tranh tài chính phân hóa và sụt giảm lợi nhuận
Đơn cử, Công ty Cổ phần Thép Nam Kim (NKG) ghi nhận doanh thu nội địa năm 2025 tăng 21%, đạt gần 8.830 tỷ đồng (tương đương 340 triệu USD), với tỷ trọng doanh số bán hàng trong nước hiện chiếm 59,2% tổng doanh thu. Ở chiều ngược lại, doanh số xuất khẩu lao dốc 54,7%, giảm xuống còn 6.070 tỷ đồng và chỉ còn chiếm 40,8% tổng doanh thu, giảm mạnh so với mức 64,8% hồi đầu năm. Sự sụt giảm đáng kể này đã khiến tổng doanh thu của Nam Kim giảm 28,1%, kéo theo lợi nhuận sau thuế giảm sâu 56,5%.
Trước những thách thức trên, Thép Nam Kim cũng báo lỗ 9,34 tỷ đồng trong quý IV/2025. Đây là quý thua lỗ đầu tiên sau 10 quý liên tiếp làm ăn có lãi, phơi bày rõ nét tác động của sự cạnh tranh trong nước và sự sụt giảm của giá bán. Nhằm đối phó với tình hình, công ty đã tiến hành quản lý thận trọng các tài sản ngắn hạn, cắt giảm gần 1.390 tỷ đồng hàng tồn kho, đồng thời gia tăng đáng kể chi phí xây dựng cơ bản dài hạn, phản ánh dòng vốn đầu tư vào các dự án mới.
Xu hướng tương tự cũng được ghi nhận tại các doanh nghiệp lớn khác. Tập đoàn Hoa Sen (HSG) báo cáo doanh thu giảm 18% xuống còn hơn 8.380 tỷ đồng, đi kèm mức giảm 62,3% của lợi nhuận sau thuế. Đáng chú ý hơn, Công ty Cổ phần Tập đoàn Thép Tiến Lên (TLH) phải đối mặt với những khó khăn còn gay gắt hơn khi doanh thu quý IV/2025 bốc hơi tới 53,2%, dẫn đến khoản lỗ ròng trong quý sau ba quý có lãi liên tiếp.
Các chuyên gia phân tích tại Chứng khoán BIDV (BSC) chỉ ra sự phân hóa rõ rệt trong kết quả tài chính của các doanh nghiệp thép năm 2025. Trong đó, các đơn vị thương mại tiếp tục chật vật ở mức biên lợi nhuận thấp do giá thép vẫn neo ở vùng đáy chu kỳ, kết hợp với nhu cầu xuất khẩu yếu và các rào cản thương mại bủa vây.
Bài toán dư cung và áp lực chi phí
Nhằm ứng phó với áp lực cạnh tranh từ thị trường nội địa, các doanh nghiệp như Nam Kim đang ráo riết mở rộng quy mô sản xuất. Chỉ tính riêng trong năm 2025, chi phí xây dựng dài hạn của Thép Nam Kim đã vọt lên mức 4.440 tỷ đồng, chủ yếu phân bổ cho dự án nhà máy Thép Phú Mỹ mới dự kiến đi vào hoạt động trong quý I/2026. Cơ sở hạ tầng mới này được kỳ vọng sẽ tạo cú hích lớn cho năng lực sản xuất của Nam Kim.
Dù vậy, thách thức không chỉ dừng lại ở vấn đề công suất sản xuất. Khi các đối thủ cạnh tranh như VNSteel và Thép Đông Á cũng đồng loạt mở rộng hoạt động, tình trạng dư cung trên thị trường nội địa có thể trở thành rào cản ngăn chặn quá trình tái lập điểm cân bằng của toàn ngành. Chứng khoán Mirae Asset cũng nhấn mạnh những giới hạn tiềm tàng trong việc đạt được trạng thái cân bằng cung – cầu trước làn sóng bành trướng công suất đồng loạt từ các doanh nghiệp đầu ngành.
Khi thị trường biến động, các doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí vận hành gia tăng lúc các nhà máy mới đi vào hoạt động, điều này sẽ giáng đòn trực tiếp lên lợi nhuận trong giai đoạn vận hành ban đầu. Áp lực tài chính có thể còn trở nên trầm trọng hơn bởi sự gia tăng của chi phí khấu hao — vốn thường được hạch toán vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh ngay khi các nhà máy bắt đầu vận hành — BIZHUB/VNS.
